U bent hier: Home / De actoren / De gemeenten / Definitie van een gemeente

Definitie van een gemeente

 

  • De gemeente is een ondergeschikt bestuur: ze bevindt zich op een lager niveau dan de federale Staat, de Gemeenschappen en de Gewesten. De gemeente is geografisch gezien het bevoegdheidsniveau dat het dichtst bij de burger staat.
     
  •  Ze is ook een autonoom bestuur, aangezien de Grondwet bepaalt dat de gemeenten autonoom zijn voor alle taken van gemeentelijk belang. Tegenover deze autonomie staat dan weer dat de gemeenten aan toezicht onderworpen zijn.

De gemeente heeft dus dagelijks een impact op de burgers die op haar grondgebied wonen en wel op twee manieren:

  • hetzij als ‘tussenpersoon’ voor de beslissingen die op andere bevoegdheidsniveaus worden genomen (de gemeenschappen en de gewesten, de federale Staat);
  • hetzij als ‘autonoom plaatselijk bestuur’ dat de democratische rechten en plichten van zijn inwoners waarborgt.
     
Wettelijke grondslag

De rechtsgrond voor de organisatie van de gemeenten is te vinden in de artikelen 41 en 162 van de Belgische Grondwet.

Artikel 41 bepaalt dat:  “De uitsluitend gemeentelijke of provinciale belangen worden door de gemeenteraden of de provincieraden geregeld volgens de beginselen bij de Grondwet vastgesteld. (…)”

Artikel 162 bepaalt dat “De provinciale en gemeentelijke instellingen worden bij de wet geregeld.”

De wet verzekert de toepassing van de volgende beginselen:

  • 1° de rechtstreekse verkiezing van de leden van de gemeenteraden;
  • 2° de bevoegdheid van de gemeenteraden voor alles wat van gemeentelijk belang is, behoudens goedkeuring van hun akten in de gevallen en op de wijze bij de wet bepaald;
  • 3° de decentralisatie van bevoegdheden naar de gemeentelijke instellingen;
  • 4° de openbaarheid van de vergaderingen van de gemeenteraden binnen de bij de wet gestelde grenzen;
  • 5° de openbaarheid van de begrotingen en van de rekeningen;
  • 6° het optreden van de toezichthoudende overheid of van de federale wetgevende macht om te beletten dat de wet wordt geschonden of het algemeen belang geschaad.

Wat het Brussels Hoofdstedelijk Gewest betreft, is de basistekst van het gemeenterecht nog steeds de Nieuwe Gemeentewet gecodificeerd bij koninklijk besluit van 24 juni 1988 en gewijzigd door meerdere wetten en vervolgens door Brusselse ordonnanties (verwijzing naar de gecoördineerde wetgeving). 
 

Het gemeentelijk belang

De Grondwet en de wet geven geen wettelijke definitie van het begrip gemeentelijk belang. Er bestaat evenmin een exhaustieve wettelijke opsomming van de gemeentelijke bevoegdheden. Daaruit volgt dat alles wat niet uitdrukkelijk door een ander bevoegdheidsniveau kan worden geregeld potentieel tot de bevoegdheid van de gemeente kan behoren.
Binnen deze perken kan de gemeente dus soeverein bepalen wat haar van gemeentelijk belang lijkt.
Deze bijzonder soepele aanpak biedt meerdere voordelen, waaronder een organisatorische autonomie van de gemeentelijke overheid alsook de mogelijkheid voor de gemeente om zich aan te passen en te evolueren om de burgers de meest geschikte dienst te verlenen. 

De gemeentelijke autonomie

De wettelijke basis van de gemeentelijke autonomie is terug te vinden in artikelen 41 en 162 van de Belgische Grondwet.
Dit concept van lokale autonomie is dermate fundamenteel dat de Raad van Europa op 15 oktober 1985 het ‘Europees handvest inzake lokale autonomie’ heeft goedgekeurd. Dit fundamenteel beginseldocument bepaalt basisvoorschriften om van lokale autonomie een juridische realiteit te maken. 

De taken

I. De verplichte taken

• ordehandhaving
• het bijhouden van de registers van de burgerlijke stand
• het bijhouden van de bevolkingsregisters
• het beheer van de wegen
• het lager onderwijs
• de afgifte van stedenbouwkundige en milieuvergunningen
• planning

II. De facultatieve taken

• verkeer
• huisvesting
• goedkeuring van instrumenten voor planning en stedenbouw
• socio-culturele activiteiten
• brandveiligheid

Meer lezen over de organen van de gemeente

Meer lezen over de taken van de gemeente (document van VSGB)